De puntige neus en hoekige armen van de wayangpop, de mystieke sfeer die om de keris heen hangt en de bijzondere geluiden die de angklung maakt. Indonesië is veel meer dan groene rijstvelden, machtige vulkanen en verlaten zandstranden. In dit land is kunst niet alleen te zien in musea, maar is overal aanwezig en onderdeel van de cultuur.
In dit blog leggen wij uit wat de belangrijkste kunstvormen in Indonesië zijn: de bijzondere patronen op batik doeken, het geheim achter de wayang voorstellingen, het mysterie van de keris, de klanken van de angklung, het spirituele gamelanorkest en de kunst van houtsnijwerk. Welke van deze kunstvormen spreken jou het meeste aan? Als je op reis gaat naar Indonesië, bezoek dan een of meerdere plekken waar je deze kunstvormen kunt vinden.
Diversiteit in kunst
Indonesië heeft een grote diversiteit in de kunstcultuur. Het land is de grootste archipelstaat van de wereld en heeft meer dan 280 miljoen inwoners verspreid over meer dan 17.000 eilanden. De Indonesische kunstvormen vertellen het verhaal van de geschiedenis, religie en de creativiteit van de Indonesiërs. De cultuur kent sterke invloeden van religie, zoals het hindoeïsme, animisme en de islam. Dit zie je terug in de kunst.
Weet je nog niet welk Indonesisch eiland je wilt bezoeken? Bekijk onze voorbeeldreizen Indonesië voor meer inspiratie. Als je specifieke vragen hebt over je rondreis Indonesië, stel ze gerust aan onze local Hero Evy. Zij kan je helpen bij het plannen van je rondreis op maat.
Kunstvormen van Indonesië
Wij zetten de belangrijkste kunstvormen in Indonesië voor je op een rijtje.
Batik - traditionele textielkunst van Indonesië
De bekende batik bloesjes kennen we allemaal. Maar ken je ook het verhaal achter deze bijzondere stof? De goedkopere varianten worden tegenwoordig in de fabriek gemaakt en niet met de hand. Maar de echte batik wordt nog steeds gemaakt. Het maken van de traditionele stof kost veel tijd.
Hoe wordt batik gemaakt?
Bij batik wordt met een canting (een kleine koperen pen) vloeibare was op een doek aangebracht. Hierna wordt het doek geverfd. De plekken die bedekt zijn met was, blijven wit. Zo wordt dit proces keer op keer herhaald met verschillende kleuren verf. Soms wel twintig keer. Het eindresultaat is een doek met verschillende kleuren en patronen.
Bezoek een batikatelier
Batik wordt op verschillende plekken in Indonesië geproduceerd. De stad Yogyakarta op Java is het hart van de batik. In de wijk rondom het Kraton (paleis) kun je kleine familieateliers bezoeken. Wil je het zelf proberen, vraag je reisspecialist om een workshop in je reisplan op te nemen. Als je in de buurt bent van Solo (Surakarta), bezoek dan het dorpje Laweyan. Dit is een bijzondere plek om kennis te maken met de traditie van batik, waar er ook rekening wordt gehouden met milieubehoud. Zo worden er bijvoorbeeld natuurlijk verfsoorten gebruikt in plaats van synthetische verf.
Wayang - schaduw- en poppentheater
Verschillende soorten wayang: kulit, golek en wong
Een wayang voorstelling is meer dan een poppenspel. Het is een eeuwenoude Indonesische theatervorm. De poppen die met de hand worden gesneden uit buffelleer worden wayang kulit genoemd. De poppen laten een schaduwspel zien op een wit doek. De poppen die met de hand uit hout worden gemaakt worden wayang golek genoemd. Er zijn ook opvoeringen met acteurs, dit wordt wayang wong genoemd.
Verhalen vertellen
De dalang (poppenspeler) vertelt epische verhalen uit de eeuwenoude klassieke Mahabharata en de Ramayana. De voorstellingen bestaan vaak uit verhalen over goed en kwaad en bevatten doorgaans morele lessen. Het spel wordt begeleid door een gamelanorkest.
Waar woon je een wayangvoorstelling bij op Java en Bali?
Wayang is verspreid over de Indonesische archipel, maar is vooral onderdeel van de Javaanse en Balinese cultuur. Voor wayang kulit bezoek je de omgeving van de alun-alun in Yogyakarta. Voor wayang golek ga je naar Bandung, hier kun je nog ateliers vinden waar de houten poppen worden gemaakt. De bekendste wayang wong voorstelling vind je bij de Prambanan tempel in Yogyakarta. Bij zonsondergang kun je hier genieten van het Ramayana ballet.
Keris - dolk met speciale krachten
De keris is bekend van de oude verhalen uit het verleden. De keris is een asymmetrische dolk met een recht of golvend lemmet. In Indonesië wordt het gezien als een spirituele dolk met bovennatuurlijke krachten. Het beschermt de drager en brengt geluk.
Traditionele ambacht
Het smeden van een keris is een hoogstaand en traditioneel ambacht. De empu (meestersmid) gebruikt een speciale techniek om de dolk te maken. Er zijn speciale rituelen om de keris met respect te ‘verzorgen’. De keris wordt tegenwoordig gebruikt tijdens officiële ceremonies en bruiloften.
Waar leer je meer over de keris?
Om meer te leren over de traditie van de keris, bezoek je Solo (Surakarta) op Java. Het Museum Keris Nusantara heeft een bijzondere collectie. In de buitenwijken kun je een smederij bezoeken. In de dorpjes rondom Klungkung op Bali, kun je ook een smederij bezoeken. Deze zijn gespecialiseerd in de versieringen op het handvat van de dolk.
Angklung - traditioneel bamboe-instrument uit Indonesië
De angklung is een muziekinstrument dat van bamboe wordt gemaakt. Het instrument bestaat uit twee of meer bamboe buizen, die losjes in een bamboe frame hangen. Als je het frame heen en weer schudt, botsen de buizen tegen de bodem aan en zo ontstaat er een heldere toon. Elk instrument produceert één specifieke toon. Dus als je een melodie wilt spelen, heb je een groep mensen nodig.
Ceremoniale betekenis van de angklung
Van oorsprong was de angklung bedoeld voor goden. Zo werd het instrument bespeeld tijdens ceremonies voor de godin van vruchtbaarheid en rijst, Dewi Sri. De mensen geloofden dat de klanken van de angklung voor een overvloedige oogst zou zorgen.
Zelf angklung spelen bij Saung Angklung Udjo
Als je angklung echt wilt beleven, dan bezoek je Saung Angklung Udjo in Bandung op Java. Het is een cultureel centrum dat werd opgericht door Udjo Ngalagena. Hier krijg je de kans om zelf muziek te maken.
Gamelan - het geluid van Indonesië
Tijdens je reis door Indonesië zul je de klanken van de gamelan vast en zeker horen. Het geluid van de gamelan is een orkest dat bestaat uit trommels, fluiten, gongs en metallofonen. Alle instrumenten uit één orkest zijn precies op elkaar afgestemd. De traditionele muziek van de Gamelan wordt vaak gebruikt tijdens ceremonies en dansvoorstellingen.
Waar hoor je gamelan tijdens je reis door Indonesië?
In het Kraton (paleis) van Yogyakarta op Java kun je repetities bijwonen. Als je op Bali bent, bezoek dan tempelceremonies in de avonden rondom Ubud.
Houtsnijwerk in Indonesië - symboliek en traditie
Indonesië staat bekend om haar prachtige houtsnijwerk. Het speelt een belangrijke rol in de architectuurenreligie. Zo heeft ieder eiland een eigen stijl. Op Sulawesi zijn de tongkonan (traditionele huizen) in Tana Toraja bedekt met abstracte en geometrische motieven. Op Bali zijn ze gespecialiseerd in het maken van verfijnde beelden van mythologische wezens en goden, zoals de garuda.
Traditionele architectuur in Tana Toraja
In Tanja Toraja kun je een dorp bezoeken met een gids om te ontdekken wat de motieven op de huizen betekenen. In het dorp Mas op Bali kun je zien hoe houtsnijwerk wordt gemaakt.
Boek een rondreis naar Indonesië
Ben je nieuwsgierig geworden naar deze Indonesische kunstvormen? Boek dan een rondreis naar Indonesië. Neem contact op met onze local Hero Evy. Zij helpt je graag bij het samenstellen van je rondreis op maat. Voor meer inspiratie kun je alvast onze voorbeeldreizen Indonesië bekijken.
Tekst: Jane Sauer
Jane is een journalist met een passie voor reizen. Ze houdt ervan om nieuwe plekken te ontdekken, de natuur in te gaan, dieren in het wild te zien, zich te verdiepen in andere culturen en in contact te komen met de lokale bevolking.
